وظیفه حکومت اقامه عدالت است یا احسان؟!

  • ۱۸:۰۱

 

مجموعه نوشتاری عدل برتر است یا جود و احسان؟
بخش دوم: وظیفه حکومت اقامه عدالت است یا احسان؟!

 

در بخش اول این مجموعه نوشتاری به شرح حکمت ۴۳۷ نهج البلاغه پرداخته شد.

در ادامه به این بحث می پردازیم؛ با توجه به پیامدهای اقتصادی منفی #کرونا چندی پیش رهبری توصیه ای مبنی بر #مواسات و کمک مومنانه برای حمایت از اقشار آسیب پذیر در بحران کرونا، داشتند. بلافاصله نهادهای حاکمیتی اقدام به برگزاری طرحی با عنوان #رزمایش_همدلی نمودند که طی آن این نهادهای حاکمیتی واسطه دریافت کمکهای مردمی برای تهیه مایحتاج اقشار آسیب دیده شدند. دفتر رهبری نیز پویشی تحت عنوان #ایران_همدل راه اندازی نمود تا با استفاده از ظرفیت های گسترده فضای رسانه ای و با استفاده از وجهه مردمی برخی سلبریتی ها به گسترش این طرح مواسات بپردازند.

حال، بر اساس مفروضات مطرح شده، این سوال پیش می آید که آیا وظیفه حکومت اقامه #عدالت است یا اجرای #احسان؟!

در این زمینه به گفتاری از #شهید_مطهری اشاره می کنیم:

جود و ایثار را نمى توان مبناى اصلى زندگى عمومى قرار داد و بر اساس آن ها مقررات و قانون، وضع و آن را اجرا کرد. اگر جود و احسان و ایثار تحت قانون و مقررات لازم الاجراء درآید دیگر جود و احسان و ایثار نام ندارد، به اصطلاح از وجودش عدمش لازم مى آید. جود و ایثار وقتى جود و ایثار است که هیچ قانون و مقررات حتمى و لازم الاجراء نداشته باشد و آدمى صرفاً به خاطر کرم و بزرگوارى و گذشت و نوع دوستى و بلکه حیات دوستى، جود کند. بنابراین، عدل از جود افضل است... به علاوه همین جودها و احسان ها و ایثارهایى که در مواقعى خوب و مفید است و ازنظر جودکننده فضیلتى بسیار عالى است، ازنظر گیرنده فضیلت نیست، حساب او را هم باید کرد، حساب اجتماع را هم باید کرد؛ اگر رعایت موازنه اجتماعى نشود و حساب نکرده صورت بگیرد، همین فضیلت اخلاقى موجب بدبختى عمومى و خرابى اجتماع مى گردد. صدقات زیاد و اوقاف زیاد و حساب نکرده، نذورات زیاد و حساب نکرده در هرجا که وارد شده مانند سیل، جامعه را خراب کرده، روحیه ها را تنبل و کلاّش و فاسد الاخلاق بار آورده، لطمه ها و خساراتى وارد آورده است.

در این گفتار شهید مطهری مستقیما جود و احسان را یک امر خصوصی و داوطلبانه می داند که باید در چارچوب مشخص و تحت شرایط مشخصی انجام شود؛ که حتی برای احسان بی حساب و کتاب، خساراتی را نیز بر می شمارد.

از طرفی، جود و ایثار جنبه عمومی نداشته و آنچه کلیت و عمومیت دارد و میتوان بر اساس آن مقرراتی را وضع و اجرا کرد، #عدالت است.

این وضع مقررات و اجرای آن، از وظایف حکومت است و بر خلاف احسان که از وظایف شخصی هر فرد است، نمیتوان حکومت داری را با شیوه #احسان_حکومتی به پیش برد و نتایج مثبتی را از آن گرفت.

همین فراگیری و ارجحیت موضوع عدالت بر موضوع احسان، به خوبی نمایان می سازد که وظیفه حکومت اسلامی، در درجه نخست، اقامه عدالت و قسط است و توصیه به احسان، نمیتواند از فضائل حکومتی شمرده شود و فقط می تواند به عنوان موعظه اخلاقی در شرایط خاص مطرح گردد و ضمنا نباید این احسان جنبه حکومتی پیدا کند.

بنابر مشروحات مطرح شده، به نظر اینجانب، اولین وظیفه هر حکومتی - چه اسلامی و چه غیر اسلامی - اقامه عدالت است و احسان و بخشش و صدقات باید به صورت خودجوش توسط مردم انجام گیرد نه در یک چارچوب حکومتی و دیکته شده!

 

حسین کیانی نیا

۱۷ اردی‌بهشت‌ماه ۱۳۹۹

ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.
شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
<b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">
تجدید کد امنیتی
حسین کیانی نیا هستم. کارشناس ارشد توسعه روستایی، فعال اجتماعی و جهادی. در این وبگاه دیدگاه‌ها، مقالات، اشعار، متون ادبی و نتایج پژوهش‌هایم را با شما به اشتراک می‌گذارم!
Designed By Erfan Powered by Bayan